افتخارآفرینی دانش‌آموخته دکتری با رساله‌ای در حوزه گیاهان دارویی - پردیس ابوریحان abu
رساله دکتری دکتر مهدیه ارشدی بیدگلی با موضوع «ارزیابی ژنتیکی و فیتوشیمیایی اکوتیپ‌های منتخب و تولید رقم سینتتیک متحمل به خشکی زیره سبز» به‌عنوان رساله برتر دانشگاه تهران در سال ۱۴۰۴ انتخاب شد. این پژوهش با دستاوردهایی مهم در شناسایی اکوتیپ‌های برتر و تولید رقم متحمل به خشکی، گامی مؤثر در بهبود تولید زیره سبز کشور برداشته است.
میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران:
با دکتر مهدیه ارشدی بیدگلی، دانش آموخته دکتری دانشکده فناوری کشاورزی، به مناسبت انتخاب رساله دکتری ایشان با موضوع «ارزیابی ژنتیکی و فتوشیمیایی اکوتیپ های منتخب و تولید رقم سینتتیک متحمل به خشکی زیره سبز»، به عنوان رساله نمونه در جشنواره پژوهش و فناوری سال ۱۴۰۴ دانشگاه تهران مصاحبه‌ای به شرح زیر داشته‌ایم:
دکتر مهدیه ارشدی بیدگلی درباره چرایی انتخاب موضوع رساله اظهار کرد:
زیره سبز یکی از محصولات راهبردی کشور و مهم‌ترین گیاه دارویی اهلی است و بخش قابل‌توجهی از عملکرد آن تحت تأثیر خشکی کاهش می‌یابد. با توجه به کمبود منابع ژنتیکی اصلاح‌شده و نیاز به ارقام متحمل، احساس کردم خلأ جدی در این حوزه وجود دارد. ترکیب رویکردهای ژنتیکی و فیتوشیمیایی می‌توانست دید جامع‌تری نسبت به سازوکار تحمل خشکی ارائه دهد و امکان ارائه راه‌حلی کاربردی برای شرایط واقعی مزارع کشور را فراهم کند.
وی در ادامه به هدف‌گذاری پژوهش اشاره کرد و گفت:
هدف اصلی، شناسایی اکوتیپ‌های برتر زیره سبز، تبیین سازوکارهای تحمل خشکی و تولید یک رقم سینتتیک متحمل به خشکی بود. این کار برای رفع مشکل افت عملکرد در مناطق خشک و نیمه‌خشک طراحی شد و تلاش داشت شکاف میان دانش آزمایشگاهی و نیازهای عملی زراعی را پر کند تا پایه‌ای ژنتیکی و قابل‌اتکا برای اصلاح ارقام آینده فراهم شود.
او با اشاره به نتایج این پژوهش خاطرنشان کرد:
این پژوهش چهار دستاورد شاخص داشت:
- شناسایی دقیق اکوتیپ‌های پایدار با بهره‌گیری هم‌زمان از شاخص‌های ژنتیکی، فیزیولوژیک و فیتوشیمیایی
- تعیین مؤثرترین صفات مرتبط با تحمل خشکی به‌عنوان ملاک انتخاب در برنامه‌های اصلاحی
- شناسایی و معرفی نشانگرهای اختصاصی ریزماهواره تحمل به تنش خشکی در زیره سبز
- تولید رقم سینتتیک پرعملکرد، پابلند و متحمل به خشکی زیره سبز
پاسخ گیاهان به تنش خشکی
وی درباره اثرگذاری این دستاوردها بر تولید گیاه زیره سبز تصریح کرد:
نتیجه این کار می‌تواند در سه سطح اثرگذار باشد:
- کاهش ریسک افت عملکرد در سال‌های کم‌آبی و افزایش پایداری تولید
- فراهم‌سازی جمعیت پایه مناسب برای برنامه‌های به‌نژادی و تولید ارقام جدید و پربازده
- بهبود درآمد کشاورزان به‌ویژه در مناطق کم‌آب که زیره سبز محصولی اقتصادی و محوری است.
این رقم سینتتیک می‌تواند در آینده نزدیک پایه‌ای مطمئن برای توسعه سطح زیرکشت زیره و گسترش زنجیره ارزش آن باشد.
دکتر ارشدی بیدگلی درباره انتخاب رساله‌اش در جشنواره پژوهش و فناوری دانشگاه تهران عنوان کرد:
انتخاب این رساله به‌عنوان رساله برتر دانشگاه تهران برای من نشانه‌ای بود که تلاش علمی و پژوهشی‌ام می‌تواند در سطح ملی اثرگذار باشد. این موفقیت، انگیزه‌ای مضاعف برای ادامه مسیر پژوهشی با جدیت بیشتر فراهم کرد. این دستاورد نتیجه یک کار گروهی است و لازم می‌دانم از استاد راهنمایم دکتر سید محمد مهدی مرتضویان که در تمام مراحل پژوهش با دقت، صبر و نگاه علمی عمیق همراه من بودند، صمیمانه سپاسگزاری کنم.
وی افزود:
«هدفم در ادامه، تکمیل مراحل اصلاحی رقم سینتتیک، توسعه نشانگرهای انتخابی مرتبط با تحمل خشکی و همکاری با مراکز تحقیقاتی برای تجاری‌سازی نتایج است. همچنین علاقه‌مندم در مسیر آینده، فرصت همکاری هیأت علمی را داشته باشم تا بتوانم در حوزه‌های اصلاح گیاهان، بهبود تحمل خشکی و توسعه ارقام راهبردی کشور نقش فعال‌تری ایفا کنم و بخشی از ظرفیت پژوهشی دانشگاه تهران را برای حل مسائل واقعی کشاورزی تقویت کنم.»
مراحل تولید رقم سینتتیک زیره سبز
شرکت پارس مدیکیو و بنیاد فرهنگی مصلی نژاد، حامی میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران