سمینار تخصصی «تغییر در نظم ژئوپلیتیک جهانی؛ آیا انتقال قدرت هژمون در راه است؟» روز شنبه ۱۷ خرداد ۱۴۰۴ با حضور جمعی از اساتید ایرانی و فرانسوی در سالن اجلاس دانشگاه تهران برگزار شد. این نشست علمی که به همت دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران برگزار شد، به بررسی ابعاد نوظهور تحولات ژئوپلیتیکی و آینده نظم جهانی اختصاص داشت.

در این نشست، تفاهم‌نامه‌ای رسمی میان دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران و آکادمی ژئوپلیتیک پاریس به امضا رسید. این تفاهم‌نامه که توسط دکتر مجتبی امیری، رئیس دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران و دکتر علی راستبین، رئیس آکادمی ژئوپلیتیک پاریس امضا شد، بر گسترش همکاری‌های علمی، تبادل استاد و دانشجو و اجرای برنامه‌های آموزشی و طرح‌های پژوهشی مشترک در حوزه حکمرانی و مطالعات ژئوپلیتیک تأکید دارد.

در پنل اول این نشست، سه موضوع محوری در رابطه با جایگاه منطقه‌ای ایران و نقش تاریخی فرانسه در معادلات ژئوپلیتیکی بررسی شد. دکتر مجید غلامی، عضو هیئت علمی دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران، در ارائه‌ای با عنوان «ژئوپلیتیک فرانسوی؛ بازخوانی گلیسم در فرانسه» به تحلیل اندیشه‌های ژنرال دوگل و تأثیر آن بر سیاست خارجی مستقل فرانسه پرداخت. وی بر این نکته تأکید کرد که گلیسم به‌عنوان الگویی برای استقلال اروپا از هژمونی آمریکا همچنان الهام‌بخش بخشی از نخبگان سیاسی فرانسه است.

در ادامه، دکتر بهادر زارعی، مدیر گروه ژئوپلتیک دانشگاه تهران، با ارائه سخنرانی خود تحت عنوان «جایگاه ایران در ژئوپلیتیک منطقه‌ای نیوهارتلند»، به تحلیل نقش ایران در محورهای ترانزیتی اوراسیا، از جمله کریدور شمال-جنوب و طرح کمربند و راه پرداخت و تأکید کرد که نیوهارتلند برای ایران، به مثابه یک دروازه اقتصادی و ژئو استراتژی به سوی شرق، مرکز اوراسیا و رهایی از وابستگی به غرب است.

سومین سخنران این پنل، دکتر سیروس احمدی نوحدانی، عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس، با موضوع «تأثیر قدرت‌های جهانی و منطقه ای در تضعیف نفوذ فرانسه در غرب آفریقا» به تبیین روند افول فرانسافریک پرداخت. او با اشاره به افزایش نفوذ قدرت‌هایی مانند روسیه و چین، به‌ویژه نقش فزاینده گروه واگنر روسیه در کشورهای آفریقای غربی نظیر مالی و نیجر، تحلیل کرد که مدل سنتی سلطه فرانسه در آفریقا دیگر پایدار نیست و باید جای خود را به روابط چندجانبه و برابر بدهد.

در پنل دوم، دکتر علی راستبین، رئیس آکادمی ژئوپلیتیک پاریس و پژوهشگر حوزه حقوق بشر، در سخنرانی خود با عنوان «فرانسه و حقوق بشر؛ بازخوانی نقش فرانسه در دفاع از مردم مظلوم غزه»، به نقد رفتار دوگانه فرانسه در قبال بحران‌های انسانی پرداخت. وی با اشاره به اینکه فرانسه با این حجم از سابقه روشنگری و ادعای دفاع از حقوق بشر، همچنان در عمل با تضادهایی در سیاست خارجی خود مواجه است، افزود: چگونه ممکن است کشوری که مهد تمدن مدرن و ارزش‌های لیبرال تلقی می‌شود، در قبال حقوق مردم فلسطین، سیاستی همراه با مماشات و سکوت اتخاذ کند؟

در ادامه، دکتر کریستوف روویارد، استاد دانشگاه سوربون و معاون آکادمی ژئوپلیتیک پاریس، با سخنرانی خود با عنوان «نقش اتحادیه اروپایی در نظم جدید جهانی؛ از رشد هویت واحد تا رشد خروج از اتحادیه»، به تحلیل چالش‌های انسجام سیاسی و امنیتی اروپا پرداخت و مروری تاریخی بر پیمان ورشو، معاهده آتلانتیک شمالی، شکل‌گیری ناتو و نقش جنگ اوکراین در تقویت وابستگی امنیتی اروپا به امریکا داشت. او همچنین به تناقض موجود در شکل‌گیری هویت اروپایی پرداخت؛ هویتی که هم خواهان انسجام درونی است و هم از واگرایی سیاسی در درون خود رنج می‌برد.

آخرین سخنران نشست، دکتر ژرار-فرانسوا دومون، استاد دانشگاه سوربن و معاون آکادمی ژئوپلیتیک پاریس، در سخنرانی خود با عنوان «فرانسه و آمریکای هژمون؛ اولویت با کدام است: اروپای مستقل یا اروپای وابسته؟» به بررسی روابط پیچیده فرانسه با ایالات متحده پرداخت. او تأکید کرد که اروپایی‌ها برای تأمین امنیت خود به‌شدت به چتر دفاعی آمریکا وابسته‌اند، و این وابستگی موجب شده تا حتی در روابط خود با کشورهایی چون ایران نیز نتوانند مستقل تصمیم‌گیری کنند. وی افزود که قوانین فرامرزی وضع‌شده توسط امریکا، مانع جدی در توسعه روابط ایران و فرانسه بوده‌اند و اتحادیه اروپا توانایی واقعی برای خنثی‌سازی این فشارها ندارد.

در پایان این نشست، دکتر رضا پاینده، دبیر علمی برنامه و عضو هیئت علمی دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران، ضمن جمع‌بندی مباحث، تأکید کرد که شرایط امروز جهان، مستلزم بازنگری در مفاهیم سنتی قدرت، اتحاد و هژمونی است. وی همچنین ابراز امیدواری کرد که آغاز همکاری مشترک میان دانشگاه تهران و آکادمی ژئوپلیتیک پاریس بستری برای تولید دانش میان‌رشته‌ای در حوزه حکمرانی و سیاست جهانی فراهم سازد. این نشست با استقبال گسترده دانشجویان، استادان و علاقه‌مندان به موضوعات راهبردی همراه بود و گامی جدی در مسیر بین‌المللی‌سازی فعالیت‌های پژوهشی دانشکده حکمرانی به‌شمار می‌رود.